14:30 ICT Thứ bảy, 25/11/2017

DANH MỤC

LIÊN KẾT WEBSITE

VIDEO

Loading the player...

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN

Trang nhất » Tin Tức » Tin tức từ nhà trường

CHÀO MỪNG NĂM HỌC MỚI

TRƯỜNG LƯU - CÁI NÔI CỦA HÁT VÍ PHƯỜNG VẢI

Thứ sáu - 10/04/2015 14:35
Trường Lưu - cái nôi của hát Ví phường vải Trong kho tàng dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh, hát ví phường vải được xem là thể hát độc đáo và tinh tế hơn cả. Ví phường vải có ở nhiều nơi như Hưng Nguyên, Nam Đàn (Nghệ An), Kỳ Anh, Đức Thọ (Hà Tĩnh)… Vậy nhưng, cái đặc sắc thì phải kể đến ví phường vải Trường Lưu (xã Trường Lộc, Can Lộc) - cái nôi của hát ví phường vải Xứ Nghệ. Cùng với sự vinh danh của UNESCO, dân ca Ví, Giặm nói chung và ví phường vải Trường Lưu nói riêng đang sống dậy vô cùng mạnh mẽ.
Dòng văn Nguyễn Huy và sự nâng tầm hát ví
Trường Lộc xưa được gọi là làng Trường Lưu hay Tràng Lưu, thuộc tổng Lai Thạch, huyện La Sơn, phủ Đức Quang, xứ Nghệ An. Cho đến nay, chưa có một tài liệu thành văn nào đủ tin cậy về quá trình lập làng mà chỉ dựa vào truyền ngôn. Từ những năm cuối thế kỷ XIV, đầu thế kỷ XV, cư dân Kẻ Tràng, Kẻ Bỉm về định cư, lập ra làng mới Trường Lưu. Người dân nơi đây nổi tiếng với nghề trồng bông, dệt vải, hát ví phường vải cũng bắt nguồn từ đó.
Theo ông Nguyễn Huy Lý, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Trường Lộc, từ nửa cuối thế kỷ XVII, khi cụ Thám (Thám hoa Nguyễn Huy Oánh) về quê chịu tang bố, trí sĩ tại quê nhà, cụ đã miệt mài cống hiến công sức, trí tuệ, tiền của để xây dựng Trường Lưu thành làng văn hóa vào loại tiếng tăm bậc nhất ở Xứ Nghệ lúc bấy giờ. Cụ vận động dân làng đào giếng Thạc, lập vườn hoa bên sườn núi Phượng Sơn, lập chợ Quan, mở trường dạy học, mở thư viện Phúc Giang. Những cảnh sắc ấy khiến Trường Lưu thành một làng “bát cảnh” đầy thơ mộng.
Ráng bạc chợ Quan lúc tảng sáng
Nắng viền núi Phượng lúc hoàng hôn
Chùa Hân buổi sớm hồi chuông gọi
Kho Nghĩa chiều hôm tiếng mõ dồn
Rậm rạp bóng cây che miếu cổ
Lung lay bóng nguyệt chiếu hồ sen
Nguyễn trang hoa đẹp nhìn ưa mắt
Giếng Thạc dòng thơm uống tỉnh hồn.
(Trường Lưu bát cảnh)
Việc Nguyễn Huy Oánh mở trường, đào tạo sĩ tử làm cho mảnh đất Trường Lưu dập dìu tao nhân mặc khách. Họ trước là học văn hóa, sau là cùng thưởng thức, thi tài về hát ví. “Người ta say mê Trường Lưu bởi khung cảnh hữu tình trên bến, dưới thuyền của dòng Phúc Giang, quyện trong nét đẹp của núi Phượng Sơn bạt ngàn cây bông trắng xóa. Trong đời sống thường nhật, trong lao động sản xuất, những câu đối đáp ví phường vải cứ thế được cất lời. Có thể nói, Nguyễn Huy Oánh là người có công nâng hát ví phường vải Trường Lưu lên một tầm cao bác học của thời bấy giờ” - ông Lý chia sẻ.
 
Nguyễn Du với Trường Lưu
Những năm tháng còn ở quê nhà, chàng trai phường nón Tiên Điền lấy cớ sang thăm cháu gái (Nguyễn Huy Tự là con rể của Nguyễn Khản - anh trai Nguyễn Du) nhưng thực chất để gặp gỡ, giao lưu với những tài năng nơi mảnh đất Trường Lưu. Nhiều sự tích giữa Nguyễn Du với o Cúc, o Uy, ả Sạ đến giờ vẫn được người dân kể lại như những câu chuyện tình sâu lắng, nhân văn. Từ cuộc gặp gỡ, từ duyên nợ ấy mà có những đối đáp khéo léo, ân tình:
Trăm hoa đua nở về xuân
Cớ sao Cúc lại muộn mằn về thu?
Câu này được cô Cúc đáp lại:
Vì chưng tham chút nhụy vàng
Cho nên Cúc phải dềnh dàng về thu.
Có thời gian khá dài Nguyễn Du không sang Trường Lưu, Nguyễn Huy Quýnh bèn làmThác lời gái phường vải với âm điệu vừa yêu thương, vừa hờn trách. Thay tấm chân tình của mình, Nguyễn Du mới viết nên những câu thơ ý nhị trong Thác lời trai phường nón. Không chỉ người Trường Lưu, mà bao thế hệ người Việt cũng phải bâng khuâng, da diết khi đọc những lời Nguyễn Du gửi gắm:
Hồng Sơn cao ngất mấy trùng
Ðò Cài mấy trượng thì lòng bấy nhiêu.
Nguyễn Du cũng đã từng bày tỏ nỗi nhớ nhung, luyến tiếc mối tình đằm thắm với o Uy, ả Sạ qua Văn tế sống Trường Lưu nhị nữ. Thật không quá khi nghe truyền ngôn: Xôi nếp cái, gái Trường Lưu. Không chỉ riêng Nguyễn Du mà bao nam thanh, nho sĩ cũng tìm đến mảnh đất Trường Lưu thử tài, cân sắc. Được đánh giá là lối hát quy củ, chặt chẽ nhất, lại có sự tham gia của các nhà nho, các vị khoa bảng mà những câu đối đáp sinh ra từ lao động sản xuất vừa có nét thuần nông chân chất, vừa có tính uyên thâm độc đáo.
 
Sức sống bất diệt của ví phường vải
Nếu như Thám hoa Nguyễn Huy Oánh có công trong việc xây dựng làng văn hóa Trường Lưu, nâng tầm hát ví phường vải Trường Lưu; Nguyễn Du với các giai thoại đưa mảnh đất Trường Lưu nổi bật cùng các xứ khác thì những thập niên cuối thế kỷ XX, nghệ sĩ ưu tú Trần Đức Duy lại là người đưa câu ví quê hương đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước.
Thịnh hành nhất ở thế kỷ XVIII, cho đến những năm đầu thế kỷ XX, nghề dệt vải mai một thì hát ví cũng trầm hẳn. Ông Nguyễn Huy Lý cho hay, trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cùng với phong trào văn hóa văn nghệ cổ vũ kháng chiến, lao động sản xuất, hát ví dần được khôi phục và phát triển. Song, những năm tháng ấy, chưa có điều kiện để ghi hình, thu âm, ngay cả những tư liệu trong cuộc đời ca hát dân ca của nghệ nhân, nghệ sĩ Đức Duy cũng chỉ được ghi chép lại theo trí nhớ, theo hồi ức của những người con ruột nặng lòng với hát ví phường vải là Trần Giao, Trần Luận, Trần Thị Lý.
Hiện nay, cùng với CLB hát ví phường vải ở xã nhà, hai nghệ nhân dân gian Trần Thị Lý và Nguyễn Thị Thu Hà vẫn rất tâm huyết trong việc sưu tầm, giảng dạy hát ví cho thế hệ trẻ. Nghệ nhân Thu Hà - Chủ nhiệm CLB chia sẻ: “Thuở nhỏ đã học hát từ cha mẹ, từ nghệ sĩ Đức Duy, tôi xem hát ví như cuộc sống của chính mình. Yêu hát ví, say hát ví cũng là yêu quê hương, nguồn cội, chỉ mong rằng, cùng với danh hiệu cao quý di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, ví phường vải Trường Lưu nói riêng, Ví, Giặm Nghệ Tĩnh nói chung ngày càng được bảo tồn, phát huy hơn nữa”.
Trước đây, người ta hát dân ca để thêm yêu cuộc sống, vơi bớt nhọc nhằn trong lao động sản xuất, rồi hát để giao lưu, thi tài, giao duyên. Chính trong từng câu, từng chữ của Ví, Giặm mà tâm hồn con người tìm thấy sự đồng điệu. Riêng với Trường Lưu bát cảnh, nơi nhiều nho sĩ học hành, đỗ đạt, ý thức bảo tồn văn hóa truyền thống, nhất là những câu hát ân tình của ví phường vải vẫn luôn thường trực trong mỗi thế hệ người dân.
Trước đổi thay của thời cuộc, sự tiếp biến đa dạng của văn hóa, những người con Xứ Nghệ vẫn yêu, trân trọng dân ca Ví, Giặm, đó thực sự là điều đáng quý. Đặc biệt hơn, họ sống cùng mạch nguồn ấy bằng niềm đam mê, lòng nhiệt huyết, tình yêu văn hóa dân gian. Cho đến bây giờ, khi được UNESCO vinh danh thì không còn đơn thuần là niềm tự hào của mỗi người con Xứ Nghệ mà còn là trách nhiệm của cả dân tộc để Ví, Giặm sống mãi với thời gian.
Anh Nguyễn Văn Chương - cán bộ văn hóa xã Trường Lộc hồ hởi: “CLB hát ví của xã hiện có 16 thành viên, mỗi tháng sinh hoạt 1 lần. Trong lễ đón nhận bằng ghi danh dân ca Ví, Giặm là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại diễn ra ở TP Vinh (Nghệ An) tới đây, duy chỉ có tiết mục của CLB Ví phường vải Trường Lưu tham dự đại diện cho tỉnh Hà Tĩnh. Niềm vui ấy càng khiến cho anh chị em thêm phấn khởi hoạt động sôi nổi, nhiệt huyết hơn”.
Trong suốt hàng thế kỷ qua, ví phường vải Trường Lưu cũng như dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh vẫn luôn được gọt giũa, được nhen nhóm từ chính ngọn lửa cộng đồng. Được khơi dậy, được phát huy và gìn giữ, tin chắc rằng, ngọn lửa ấy sẽ càng mãnh liệt.
Mai Phương
Nguồn: báo Hà Tĩnh

Ân tình câu ví Trường Lưu

(Baohatinh.vn) Can Lộc từ xưa đã là vùng đất “địa linh nhân kiệt”. Nơi đây còn là cái nôi của những điệu ví phường vải say đắm lòng người. Ấy là điệu ví Trường Lưu da diết, ân tình mà thâm thúy. Một lần đến Trường Lưu thưởng thức câu ví trầm bổng, luyến láy cũng đủ để thốt lên rằng: Trót say câu ví đò đưa/ Cũng đành cà mặn, nhút chua một đời...
Trường Lưu – cái nôi văn hóa
Con đường dẫn tôi về xã Trường Lộc trong nắng ấm của tiết giao mùa. Cánh đồng lúa xanh mướt vẫy chào trong gió, những ngôi nhà ẩn hiện sau hàng cây. Trước mỗi hiên nhà giờ đây không còn hình dáng của chiếc khung cửi bởi nghề dệt vải đã mai một từ lâu. Câu hát ví bởi thế cũng trầm hẳn. Thế nhưng, giữa xô bồ của dòng chảy hiện đại và cuộc sống thuần nông vất vả, điệu ví vẫn có một nguồn sống âm ỉ chứ không hề lụi tắt.
Ân tình câu ví Trường Lưu
Tiết mục hát đối giao duyên tại liên hoan CLB dân ca ví, giặm xứ Nghệ
 
Xưa, Trường Lộc có làng Trường Lưu hay Tràng Lưu, thuộc tổng Lai Thạch, huyện La Sơn, phủ Đức Quang, xứ Nghệ An. Cho đến nay chưa có một tài liệu thành văn nào đủ tin cậy về quá trình lập làng mà chỉ dựa vào truyền ngôn từ ngày xưa để lại. Đó là dựa trên sự định cư, lập làng, có thể vào cuối thế kỷ XIV đầu thế kỷ XV. Làng Trường Lưu nổi tiếng với truyền thống hiếu học, khoa bảng; giàu truyền thống yêu nước, cách mạng; con người sống nghĩa tình, hòa mục, thủy chung. Nhắc đến Trường Lưu là nhắc đến dòng văn họ Nguyễn Huy, Phúc Giang thư viện, “Tràng Lưu bát cảnh”. Mảnh đất nhỏ bé ấy quả thực chất chứa bao nét đẹp văn hóa hiếm có.
Ví phường vải Trường Lưu thâm thúy mà ân tình
Trường Lưu xưa nổi tiếng với nghề dệt vải, gọi là phường vải. Hát ví phường vải cũng ra đời trên cơ sở đó và phát triển mạnh nhất vào thế kỷ XVIII. Thời ấy, con gái Trường Lưu vừa đẹp người, đẹp nết, lại chăm chỉ dệt lụa quay tơ nên các nam thanh, nho sĩ trong vùng đều muốn tới thăm, trước là để thử tài, sau thì cân sắc. Dần dà, Trường Lưu trở thành một trong những tụ điểm hát phường vải có tiếng tăm của vùng văn hóa Xứ Nghệ.
Người ta gọi hát ví phường vải là hát ví của những người quay tơ, kéo sợi. Dệt vải phải trải qua các công đoạn: dạt bông, bỏ hạt đem phơi khô, xe sợi, xe con cúi, quay tơ, kéo sợi và dệt vải cho ra thành phẩm. Chỉ có khi quay tơ, kéo sợi, người dệt vải mới có thể vừa làm việc vừa hát theo nhịp nhẹ nhàng, mềm mại của khung cửi. Nó cũng đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo cao. Điều độc đáo nữa đó là khung cửi thường được đặt giữa sân vào đêm trăng sáng. Họ kéo nhau từ nhà này sang nhà khác, rồi ra cả sân đình mà say sưa với câu hát. Giữa không gian bao la mà thanh thoát, người ta hát với người và cũng hát với đời. Câu hát ấm tình người và ấm cả đất trời.
Lối hát của ví phường vải cũng hết sức tinh tế, chia làm 3 chặng: từ hát chào, hát mừng rồi hát đố, hát đối và cuối cùng là hát mời, hát xe kết, hát tiễn. Nó như một câu chuyện giữa đời thực nhưng được xen bởi âm điệu ngọt ngào, câu hát dí dỏm mang ý nghĩa vừa thử thách vừa yêu thương. Ví phường vải Trường Lưu được đánh giá là lối hát chặt chẽ, quy củ nhất, có luật của lối giao duyên. Nó cũng khắt khe hơn bởi có sự tham gia của các nhà nho, các vị khoa bảng và các cậu học trò. Chính lời ca dung dị mà sâu sắc, những giai điệu thiết tha, trầm bổng quyện lẫn cả cái tình chân chất của người xưa gửi gắm mà khiến từng câu hát có sức lôi cuốn đến không ngờ.
Đằng sau đó còn là những chuyện tình đầy chất thơ của trai gái phường vải. Vì mê hát mà sinh thời Đại thi hào Nguyễn Du đã không quản ngại vượt truông Hống, đò Cài đến với Trường Lưu để được gặp gỡ, hát giao duyên với các o phường vải. Để rồi bao nhớ thương, đam mê dồn nén trong “Thác lời trai phường nón”, “Văn tế sống Trường Lưu nhị nữ” gửi o Uy và ả Sạ. Hay Nguyễn Công Trứ, Phan Bội Châu cũng đã từng vượt bao quãng đường xa ngái để tìm về với câu ví phường vải.
Nỗi lòng nghệ nhân
Để hiểu rõ hơn về ví phường vải, tôi tìm đến nhà nghệ nhân Nguyễn Thị Thu Hà. Bà Hà đã bước sang tuổi 65 và dù đang ốm nhưng khi biết tôi có ý định tìm hiểu về hát ví, bà vẫn cười tươi rồi cùng trò chuyện. Xen giữa những câu chuyện và sẻ chia, bà lại cất tiếng hát để minh họa và giải thích cho tôi hiểu rõ. Lời hát da diết, trầm bổng khiến người nghe chẳng muốn rời.

Ân tình câu ví Trường Lưu

Nghệ nhân Nguyễn Thị Thu Hà: Chỉ mong sao thời gian còn lại truyền đạt thêm cho con cháu để có thể giữ gìn nét đẹp văn hóa quê hương...
 
Mỗi khi có chương trình văn nghệ quần chúng, bà lại đưa hát ví vào để làm sống dậy loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc này. Thời gian tới, bà sẽ tập hợp các cụ già để dạy hát cho các cháu nhỏ. Người nghệ nhân ấy chia sẻ: “Tôi không rõ mình đến với hát ví tự lúc nào, trước chỉ hát theo cha mẹ và nghệ sĩ ưu tú Đức Duy (cũng là cha đẻ của nghệ nhân hát ví Trần Thị Lý tại Trường Lưu) rồi thành niềm đam mê. Nay nghề vải không còn, người tham gia hát ví cũng ít dần, chỉ mong sao thời gian còn lại truyền đạt thêm cho con cháu để có thể giữ gìn nét đẹp văn hóa quê hương”. Tôi hiểu những dự định của bà, dự định đầy trăn trở của một con người cả đời gắn với những câu hát.
Trò chuyện với chúng tôi, ông Trần Văn Tín - Phó Chủ tịch UBND xã cho biết thêm: “Xã đã thành lập câu lạc bộ hát ví được 2 năm. Các cụ già và cả thanh thiếu niên, nhi đồng dần dần yêu thích và có ý thức tham gia, vậy nhưng, khó khăn nhất vẫn là kinh phí. Xã đang kêu gọi sự đóng góp của con em xa quê để giúp câu lạc bộ hoạt động tốt hơn”.
Trong mạch nguồn dân ca ví, giặm Xứ Nghệ, ví phường vải Trường Lưu nổi bật như một người con gái nặng ân tình, khiến ta da diết, khắc khoải. Chỉ tha thiết rằng, thế hệ sau vẫn đủ bản lĩnh và đam mê để gìn giữ, phát huy loại hình văn hóa dân gian đặc sắc này, để di sản văn hóa dân ca ví, giặm sắp được UNESCO công nhận là di sản đại diện của nhân loại sẽ sống mãi cùng đất trời Trường Lưu và năm châu bốn biển.
                                                                                                                                                                                                Mai Phương

Tác giả bài viết: Nguồn: Báo Hà Tĩnh - Nhà báo Mai Phương

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

TIN BÀI MỚI NHẤT

LIÊN KẾT ỨNG DỤNG

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang truy cậpĐang truy cập : 19


Hôm nayHôm nay : 41

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 1934

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 53903